Amisos Antik Kenti, tarih boyunca önemli bir yerleşim yeri olarak öne çıkmıştır. Samsun'un kuzeybatısında yer alan bu antik kent, Miletoslular tarafından kurulduğu dönemde stratejik bir ticaret merkezi haline gelmiştir. Zamanla farklı medeniyetlerin etkisi altında gelişen Amisos, günümüzde arkeolojik kalıntılarıyla ziyaretçilerini tarihi bir yolculuğa davet ediyor.

Amisos Antik Kenti, Samsun kent merkezinin kuzeybatısındaki Toraman Tepe ve yamaçlarını kapsar. Yazılı kaynaklara göre, M.Ö. 6. yüzyılda Sinop’ta bir koloni kuran Miletoslular tarafından kurulmuştur. Kentin kuruluşu ve gelişmesi dört aşamada gerçekleşmiştir:

1. M.Ö. 6. yüzyılın başı: Miletosluların küçük bir yerleşim olan Amisos'a egemen olması ve burayı ticaret yolunun başlangıcı olarak kullanması.
2. M.Ö. 6. yüzyılın ilk yarısı: Kapadokyalıların Amisos'a yerleşmesi.
3. M.Ö. 6. yüzyıl ortası: Kapadokyalı liderin Foçalılara yerleşme izni vermesi ve kentin büyümesi.
4. M.Ö. 437: Sinop’tan gelen Atinalıların Amisos'a yerleşmesi ve kentin adının Peiraieos olarak değiştirilmesi.

Amisos, Helenistik dönemde gelişen ticaret ağlarıyla güçlü bir konuma gelmiş ve en parlak evresini VI. Mithridates döneminde yaşamıştır. Stratejik öneme sahip olan kent, Roma ve Bizans dönemlerinde de varlığını sürdürmüştür. Amisos Antik Kenti'nin bazı özellikleri:

• Nekropol alanı: Kentin doğu, batı ve güneyindeki yamaçlar mezarlık olarak kullanılmıştır.
• Aşağı Kent: Tepenin doğusunda, limanın gerisinde yer alır.
• Amisos Hazinesi: 1995 yılında yapılan kurtarma kazısında ortaya çıkarılan ve Samsun Arkeoloji Müzesi'nde sergilenen altın ziynet eşyaları, çanak-çömlek, cam ve mermerden yapılmış eserlerden oluşur.