Alaçam Mübadele Müzesi, tarihi bir süreç olan Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi'nin izlerini taşıyan önemli bir mekandır. 1923 yılında gerçekleşen bu zorunlu göç, iki ülkenin sosyal yapısını derinden etkilemiş ve birçok insanın hayatında köklü değişikliklere yol açmıştır. Müze, bu tarihi olayın anısını yaşatmak amacıyla kurulmuş olup, mübadil ailelerin kültürel mirasını ve günlük yaşamlarını sergileyen değerli eserleri barındırmaktadır.

Alaçam Mübadele Müzesi, 24 Temmuz 1923'te Lozan Antlaşması'na eklenen ek protokolle gerçekleştirilen Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi sonucunda kurulmuştur. Bu protokolle İstanbul ve Batı Trakya dışındaki Yunanistan'daki Türkler ile Türkiye'deki Rumlar zorunlu göçe tabi tutulmuş, yaklaşık 1 milyon 250 bin Ortodoks Rum Yunanistan'a, yaklaşık 500 bin Müslüman Türk ise Anadolu'ya göç ettirilmiştir. Müzenin tarihçesi:

• 19. yüzyıl: Müze binası, o dönemde İptidai Mektebi olarak inşa edilmiştir.
• 2010: Samsun İl Özel İdaresi tarafından restore edilerek müze haline getirilmiştir.
• 16 Nisan 2012: Ziyarete açılmıştır.
• 18 Eylül 2012: Resmi açılışı yapılmıştır.

Müzede, mübadillerin günlük yaşamını ve kültürel mirasını yansıtan etnografik eserler sergilenmektedir.