Afkule Manastırı, Anadolu'nun tarihi dokusunu yansıtan önemli bir yapıdır. MS 6. yüzyıl civarında Bizans dönemine ait olduğu düşünülen bu manastır, halk arasında Hagios Elefterios adlı bir keşişin eseri olarak anılmaktadır. İnzivaya çekilmiş bir din adamının ruhsal huzur arayışının sembolü olmasının yanı sıra, zamanla askeri bir gözetleme kulesi olarak da işlev gördüğü iddia edilmektedir. Selçuklu döneminin getirdiği huzursuzluklar sonucu terk edilen bu yapı, 1970'lerde bir araştırmacı tarafından keşfedilmiş ve tarihsel kalıntıları gün yüzüne çıkarma çabaları sürmektedir.

Afkule Manastırı'nın tarihi hakkında şu bilgiler verilebilir:

• İnşa tarihi: Afkule Manastırı'nın inşa tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, MS 6. yüzyılda Bizans dönemine tarihlendirilmektedir.
• Kurucusu: Halk arasında, manastırın Hagios Elefterios adlı bir keşiş tarafından inşa edildiği rivayet edilir. Elefterios'un, iktidar mücadelesinden bunalmış bir din adamı olarak, ruhunu huzura kavuşturmak ve Tanrı'ya daha yakın olabilmek amacıyla kendini inzivaya çektiği ve bu manastırı inşa ettiği anlatılır.
• Kullanım amacı: Bazı kaynaklarda ise manastırın aslında bir inziva yeri değil, askeri amaçlarla inşa edilmiş bir gözetleme kulesi olabileceği öne sürülmektedir.
• Kullanım dışı kalması: 11. yüzyılın sonlarında Selçuklu Türklerinin yükselişi Anadolu'ya huzursuzluk getirmiş, Afkule gibi manastırlar giderek daha fazla baskınların hedefi haline gelmiş ve daha sonra nüfus azalması nedeniyle bakıma muhtaç hale gelerek 15. yüzyılda tamamen terk edilmiştir.

Afkule Manastırı, 1970'lerde bir Yunan araştırmacı tarafından maki çalılıkları arasında yeniden keşfedilmiş ve o zamandan bu yana aralıklı olarak yapılan kazılar, tarihi geçmişin parçalarının bir araya getirilmesine yardımcı olmuştur.